ಜಾಗತಿಕ ಇಂಧನ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಸರಬರಾಜಿನ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿವೆ. LPG ಸಿಲಿಂಡರ್ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಆತಂಕದ ನಡುವೆ, ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಶುದ್ಧ ಶಕ್ತಿ ಆಧಾರಿತ ಅಡುಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಈ ಪೈಕಿ, ನೀರಿನಿಂದಲೇ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ “ಪ್ಲಗ್-ಅಂಡ್-ಪ್ಲೇ” ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸ್ಟೌವ್ ಭವಿಷ್ಯದ ಮಹತ್ವದ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ.
ಭಾರತದ ಕ್ಲೀನ್ ಟೆಕ್ ಸಂಸ್ಥೆ Greenvize ಈ ರೀತಿಯ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ. ಈ ಅಡುಗೆ ಸ್ಟೌವ್ನಲ್ಲಿ Proton Exchange Membrane (PEM) ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಸರ್ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ನೀರನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಹಾಯದಿಂದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಗ್ಯಾಸನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಹೊರಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಬನ್ ಉತ್ಸರ್ಜನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಆವಿಯಷ್ಟೇ ಹೊರಬರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ.
ಈ ಸಾಧನದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಇದಕ್ಕೆ LPG ಸಿಲಿಂಡರ್ ಅಥವಾ ಗ್ಯಾಸ್ ಪೈಪ್ಲೈನ್ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಸುಮಾರು 100 ಮಿಲಿಲೀಟರ್ RO ಅಥವಾ ಡಿಸ್ಟಿಲ್ ಮಾಡಿದ ನೀರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 1 ಕಿಲೋವಾಟ್-ಗಂಟೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಸಿ ಹಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಕಂಪನಿ ಹೇಳಿದೆ. “ಗ್ಯಾಸ್ ಡೆಲಿವರಿಗಾಗಿ ಕಾಯುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ನೋಬ್ ತಿರುಗಿಸಿದರೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲಿಸಿಸ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಂಡಕ್ಷನ್ ಸ್ಟೌವ್ಗಳಿಗಿಂತ ಈ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸ್ಟೌವ್ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗ್ಯಾಸ್ ಸ್ಟೌವ್ನಂತೆ ನೇರ ಬೆಂಕಿ ಜ್ವಾಲೆ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಭಾರತೀಯ ಅಡುಗೆ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಹೋಟೆಲ್ಗಳು, ಸಮುದಾಯ ಅಡುಗೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಡುಗೆಗೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಕಂಪನಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.
- ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅಡುಗೆ ಸ್ಟೌವ್ಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿತತ್ವ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ದಹನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬನ್ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ (CO₂) ಅಥವಾ ಕಾರ್ಬನ್ ಮೋನಾಕ್ಸೈಡ್ (CO) ಹೊರಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಆವಿಯಷ್ಟೇ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದರಿಂದ, ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸೌರಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿ ಬಳಸಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದರೆ, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ “ಗ್ರೀನ್ ಎನರ್ಜಿ” ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ.
- ಇನ್ನೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಲಾಭವೆಂದರೆ ಒಳಾಂಗಣ ಗಾಳಿ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ. LPG ಅಥವಾ ಮರದ ಇಂಧನ ಬಳಕೆಯ ಅಡುಗೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸ್ಟೌವ್ ಯಾವುದೇ ಹೊಗೆ, ಕರಿಬೆಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ವಿಷಕಾರಿ ಕಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಮನೆ ಒಳಗಿನ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಉತ್ತಮ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
- ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು ವೇಗವೂ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸ್ಟೌವ್ ತಕ್ಷಣವೇ ಉಷ್ಣತೆ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಅಡುಗೆ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಮಾನವಾಗಿ ಉಷ್ಣತೆ ವಿತರಣೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಆಹಾರ ಬೇಗ ಮತ್ತು ಸಮವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಜ್ಞಾನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ವಿದ್ಯುತ್ → ಹೈಡ್ರೋಜನ್ → ಉಷ್ಣತೆ ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಶಕ್ತಿ ನಷ್ಟವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಬಗ್ಗೆ ಕಂಪನಿಗಳ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
- ಸುರಕ್ಷತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಆಧುನಿಕ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸ್ಟೌವ್ಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ಬ್ಯಾಕ್ ಅರೆಸ್ಟರ್ಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಗ್ಯಾಸ್ ಹರಿವು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅತ್ಯಂತ ದಹನಶೀಲವಾದ ಗ್ಯಾಸಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸುರಕ್ಷತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಸರಿಯಾದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಇದ್ದಲ್ಲಿ, ಈ ಸ್ಟೌವ್ಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
- ಇಂಧನ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಕೂಡ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಲಾಭವಾಗಿದೆ. ಸೌರಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿ ಬಳಸಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, LPG ಅಥವಾ ಪೈಪ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಥವಾ ಆಫ್-ಗ್ರಿಡ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಬಹುದು.
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇನ್ನೂ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಬೆಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು – ಸಿಂಗಲ್ ಬರ್ನರ್ ಸುಮಾರು ₹1,05,000 ಮತ್ತು ಡಬಲ್ ಬರ್ನರ್ ಸುಮಾರು ₹1,50,000. ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನಿರಂತರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕಾಗಿ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಅಡುಗೆ ಸ್ಟೌವ್ಗಳು ಶುದ್ಧ, ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಅಡುಗೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಕಾರ್ಬನ್ ಉತ್ಸರ್ಜನೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಗೆ ಕೆಲವು ಸವಾಲುಗಳಿದ್ದರೂ, ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅಡುಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರಬಹುದಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ.